เตหน่า(tena)

เครื่องดนตรี > เตหน่า 

เตหน่า (Tena / Tenah) หรือ เตหน่ากู
คือเครื่องดนตรีประเภท เครื่องดีด
พื้นบ้านของชาวปกาเกอะญอ (กะเหรี่ยง)
มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว
ชาวปกาเกอะญอ เป็นชนเผ่าพื้นเมือง
มีความรักสงบ ผูกพัมธ์กับธรรมชาติ ที่อาศัยอยู่ใน
พื้นที่ป่าเขาของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้
โดยเฉพาะใน ประเทศไทย และ เมียนมา
ที่อยู่อาศัยแนว จังหวัดรอยต่อทั้งสองฝั่งไทยและพม่า 
ตั้งแต่ตอนเหนือของไทย เชียงรายแม่ฮ่องสอน
ไปถึงประจวบคีรีขันธ์
เชียงใหม่  แม่ฮ่องสอน  ตาก
ลำพูน  ลำปาง  กำแพงเพชร  กาญจนบุรี 

กระเหรี่ยงแถบรอยต่อ กาญจนบุรี สังขบุรี และพม่า
เรียกเตหน่าว่า  นาเด่ย  

ชาวปกาเกอะญอที่อยู่ในพม่า มีจำนวนมากใน
รัฐกะเหรี่ยง (Karen State) และ
บางส่วนกระจายในรัฐอื่นๆ เช่นรัฐมอญ 
รัฐกะยาห์เขตตะนาวศรีอจำนวนมาก
อาศัยอยู่ในหมู่บ้านกลางป่าและบนภูเขา
มีวัฒนธรรมและวิถีชีวิตที่ผูกพันกับธรรมชาติ 
เช่น การทำไร่หมุนเวียน การปลูกข้าวไร่  และ
การทอผ้าแบบดั้งเดิม

โครงสร้าง 

-ลำตัว (Body) ส่วนใหญ่ทำจากไม้ขุดท่อนเดียว
ไม้ท้องถิ่น เช่นไม่สัก และ
อาจจะมีไม้ต่อประกอบเพื่อทำเป็นกล่องเสียง

-ด้านบนใช้แผ่นโละหะ จากปิ๊บสังกะสี  ยึดติดกับลำตัว
เป็นส่วนที่่ใช้ผูกกับสายที่ใช้ดีด เพื่อให้เสียงก้องกังวาล 

-มีไม้แท่งทำเป็นส่วนคอ มีลักษณะโค้งงอ
ใช้ยึดสายระหว่างคอกับลำตัว
ที่คอจะ จะรูใส่ลูกบิดใช้ปรับตั้งสาย   
ลูกบิดสมัยแบบเก่าเป็นแท่งไม้เสียบไปในรู
ปัจจุบันมีการประยุกต์เอาลูกบิดสายกีต้าร์มาใส่แทน
เพื่อให้ตั้งสายง่ายขึ้น 

- สายจากการสอบถามและคำบอกเล่า 
บอกว่าเมื่อก่อนจะใช้เถาวัลย์มาทำเป็นสาย
มีเสียงเบาและขาดง่าย        ต่อมาก็ใช้สายเบรค   
หรือ สายคลัชมอเตอร์ไซค์  
ซึ่งให้เสียงกังวาลกว่า  ปัจจุบันบางส่วนก็มี
การประยุกต์ใช้สายกีต้าร์   สายมี 5-7 สาย  
โคยตั้งสาย เทียบกับ เสกลระบบ เพนทาโทนิค 
คือมี  5 โน๊ต  เช่นลักษณะโน๊ตในคีย์ซี
จะมีโน๊ต โด เร มี  ซอล  ลา    แต่การตั้งสายดั่งเดิม
จะตั้งเทียบไปตามระดับเสียงคนร้อง แต่ละคน 

- เสียงจะมีเอกลักษณ์เฉพาะตัว  มีความโปร่ง
แหลม ใส ก้องกังวาล

- ผู้ชายมักจะสร้างเตหน่าขึ้นมาเล่นเอง ด้วยมือ 
โดยใช้ไม้และวัสดุที่หาได้ ตามธรรมชาติ 
มีทั้งแบบเรียบง่าย และ แกะสลักลวดลายประดิษฐ์
ตกแต่ง ตามจินตนาการของคนทำ  จึงมีขนาด และ
ลายละเอียดที่แตกต่างตามคนที่สร้างออกแบบ 
ทำให้มีความหลากหลายมาก
และมักจะผูกโยงกับธรรมชาติ  เป็นรูปช้าง รูปนก   ฯลฯ 
ชายหนุ่มจะนำเตหน่าไป เล่นดีดร้อง  จีบ เกี้ยว
สาวๆในหมู่บ้าน และมีบทบาทสำคัญในการใช้กล่อมเด็ก  
โดยใช้ดีด  ไปกับเล่าบทกวี   ธรรมชาติ
ปลูกฝังคติธรรมสอนใจ ให้เด็กๆ   เรียกว่า "ธา
และ  ใช่เล่นเพื่อผ่อนคลาย หลังทำงาน  หรือ
ประกอบการเล่าเรื่องราว นิทาน
บทกลอน ปรัชญาชีวิตในชุมชน

ศิลปินเตหน่า ที่ชื่อเสียงของชาวปกาเกอญอ 
คือ ตือโพ ได้ทำเทปออกมา 
ชุด เพลงปกาเก๋อญอ ชุดพิเศษ 
ศิลปิน ชัยชนะ-ตือโพ ลีซะ
และมี สุวิชานนท์  เป็นผู้มีบทบาทสำคัญ 
ในแสดงการเล่นดนตรีเตหน่า เผยแพร่วัฒนธรรม  
ทำให้เริ่มรู้จักไปอย่างกว้างขวาง   
ราวๆปี 2536ก็ได้ ทำเทป   ชุดบันทึกคนต้นน้ำ  และ
ทำเทปอีกหลายชุดต่อมา   ช่วงนั้นเป็นที่ยุคเฟื่องฟูของ
การผลิตงานทำเทปใต้ดิน  คือ การเล่นเอง 
บันทึกต้นฉบับในห้องอัด และ   ผลิตเป็นเทปออกมาขาย   
ทำเอง ขายเอง ไม่สังกัดค่ายเพลง ทำให้มีงานเผยแพร่ 
มีผลงานสร้างสรรค์อย่างอิสระ 
มีศิลปทางดนตรีที่หลากหลาย  
 

#เตหน่า  #เตหน่ากู  #เครื่องดนตรีเตหน่า   #เครื่องดนตรีกระเหรี่ยง  #tena   #tenah 

INSTRUMENT > TENA

The *Tena* (or *Tenah*), also known as *Tena-gu*,
is a traditional plucked string instrument unique
to the Pga K’nyau (Karen) people. The Pga K’nyau are an indigenous,
peace-loving group with a deep connection to nature,
inhabiting the mountainous forest regions of Southeast Asia
specifically along the border areas of Thailand and Myanmar.
Their settlements span from northern Thailand
including Chiang Rai, Chiang Mai, Mae Hong Son, Tak, Lamphun,
Lampang, Kamphaeng Phet, and Kanchanaburi
all the way down to Prachuap Khiri Khan. In the border region
encompassing Kanchanaburi, Sangkhla Buri, and Myanmar,
the instrument is referred to as *Na-dei*.

In Myanmar, a large population of Pga K’nyau people resides
in Karen State, with others scattered across regions such as Mon State,
Kayah State, and the Tanintharyi (Tenasserim) Region.
Many live in villages nestled deep within forests or high in the mountains,
maintaining a culture and way of life intrinsically linked to
the natural environment—practicing rotational farming,
upland rice cultivation, and traditional weaving.

Structure:

- The body is typically carved from a single piece of local wood,
such as teak; additional pieces of wood may be attached to form a sound box.

- A metal sheet—often repurposed from a tin container is affixed to the body,
serving as an anchor for the strings and helping to produce a resonant, echoing sound.

- A wooden rod or bar functions as the neck of the instrument.
It features a curved design, with the neck connected to the body.
The neck contains holes for tuning pegs used to adjust the strings.
Traditionally, these pegs were simple wooden rods inserted into the holes;
however, modern versions often incorporate guitar tuning pegs to make tuning easier.

- Regarding the strings, accounts suggest that in the past, vines were used
though they produced a quiet sound and broke easily.
Later, motorcycle brake or clutch cables were adopted,
which provided a more resonant tone. Today, some even use guitar strings.
The instrument typically has 5 to 7 strings, tuned according to a pentatonic scale
(a five-note scale—for example, in the key of C, the notes would be Do, Re, Mi, Sol, and La).
Traditionally, however, the tuning was adjusted to match
the vocal range of the individual singer.

- The sound is unique: bright, sharp, clear, and resonant.

- Men often craft their own *tehna* by hand, using wood and other natural materials.
These instruments range from simple designs to those intricately carved and
decorated according to the maker’s imagination
resulting in a wide variety of sizes and details.
They are frequently inspired by nature, featuring motifs such as elephants or birds.
Young men often play the *tehna* while singing to serenade or woo young women in
the village. It also plays a significant role in soothing children;
the instrument is plucked while reciting poems about nature or sharing moral lessons
a practice known as "Tha." Furthermore, it is played for relaxation after a day’s work,
or used to accompany the storytelling of folktales, poems,
and the philosophy of life within the community.

A renowned Pga K'nyau (Karen) *tehna* artist named Tue-Pho released a special collection of
Pga K'nyau songs, featuring the artists Chai-chana and Tue-Pho Lisa.
Suwichanon also played a pivotal role in performing *tehna* music and promoting the culture,
which helped it gain wider recognition. Around 1993, a collection titled
*Recordings of the People of the Headwaters* (*Ban-thuek Khon Ton Nam*) was produced,
followed by several other releases. This period marked a flourishing era for "underground"
cassette production—where artists would perform their own music,
record master tracks in a studio, and manufacture tapes for sale.
By producing and selling their work independently, free from the constraints of record labels,
these artists were able to share their music, pursue creative freedom,
and showcase a diverse range of musical artistry.